Edebiyat

Dede Korkut ve Hikâyeleri Hakkında Bilgi

Kitab-ı Dedem Korkut ala Lisan-ı Taife-i Oğuzan başlığını taşıyan eserde Dede Korkut, bazı yerlerde Dede bazı yerlerde de Ata unvanıyla anılır. Dede Korkut hakkındaki bilgiler çeşitlilik gösterir. Reşidüddin’in Camiu’t-teravih adlı eserinde Oğuzların Bayat boyundan, Ebulgazi Bahadır Han’ın Şecere-i Terakime’sinde ise Kayı boyundan olduğu ifade edilir. Bahrül-ensab, Oğuz beylerini saydıktan sonra Dede Korkut’un bu beylerin şeyhi olduğunu söyler. Müneccimbaşı Edirneli Ruhi, “Türkmen kabaili beyninde Korkud Ata nam bir ehli hal aziz vardı.” diye söz eder. Saltukname’de Osmanlılarla aynı soydan olduğu söylenir ve Osmanlıların soyu Oğuzlarla birlikte İshak peygamberin oğlu İs’e bağlanır. Hacı Bektaş Veli Velâyetname’sinde Korkut Ata’yı Oğuz hükümdarı Bayındır Han ve onun Beylerbeyi Kazan ile birlikte anar, bunların ölümüyle Oğuz cemaatinin dağıldığını ifade eder.

Halk rivayetlerine göre Dede Korkut aydın, berrak gözlü dev kızdan dünyaya gelmiştir. Boyu altmış arşındır. Reşidüddin ve Ebulgazi Bahadır Han onun 295 yıl yaşadığını söyler. Başka bir halk rivayetine göre ise 100 yıl yaşadığı söylenir.

Korkut Ata’nın ölümüyle ilgili yaygın rivayetler mevcuttur.

Kazaklar arasında yaygın olan bir rivayete göre yirmi yaşındayken rüyasına aklar giyili bazı yaratıklar gelir ve kendisine kırk yıl sonra öleceği bilgisi verilir. Bunun üzerine Dede Korkut ölümsüzlüğü istemeye karar verir. Karşılık beklemeden hastalara yaptığı yardımlar Allah katında makbule geçer ve kendisine, “Ölümü kendin arzu etmedikçe ölmeyeceksin.” denir.

Dede Korkut göçebe Türklerin kutsallaştırdığı, bozkır yaşamının geleneklerini çok iyi bilen bir Oğuz büyüğüdür. Dede Korkut haklın atası, kabilenin reisi, bilgin, güçlü bir halk ozanı ve bilge kişi olarak tasvir edilir. Hanlar, güç durumlarda ona danışırlar. Yol gösterir, öğüt verir, içinden çıkılmaz gibi görülen durumları kolaylıkla çözer.

Dede Korkut Hikâyeleri

Dede Korkut Kitabı Oğuzların bilinen en eski destansı hikâyeleridir. Bir ön söz ve on iki hikâyeden oluşur. Eserdeki ürünler tarih boyunca dilden dile, nesilden nesile aktarılan sözlü gelenek ürünleridir. Bu sebepten dolayıdır ki ürünler gerçek halinin dışına çıkmıştır. Oğuzların yaşamı, ekonomisi, inancı, kültürü hakkında birçok bilgi içen kaynaktır. Günümüze ulaşan iki nüshasında biri Dresden Kütüphanesi’nde diğeri ise Vatikan Kütüphanesi’nde bulunur.

Dede Korkut hikâyelerinde en büyük yeri savaşlar tutar. Bu eserlerde kadına büyük değer verilir. Toplumda en yüksek mevki kadına aittir. Bütün Oğuz beyleri tek eşlidir. Doğan çocuğa ad verilmesi büyük önem taşır. Gösterdiği kahramanlık sonucu çocuğa isim Dede Korkut tarafından verilir. Ölüm ardından yas tutulur, yasa gidenler bunu hem davranış hem de giydikleri kıyafetlerle belli ederler. Ölüler için aş verme geleneği bu öykülerde de bulunmaktadır. Bu gelenek göçebe Oğuzlar aracılığıyla Anadolu’ya ulaşmıştır.

Hikâyelerde geçen olayların yalandığı bölge hakkında da bilgi mevcuttur. Olaylar doğuda Hazar Denizi kıyısında bulunan Demirkapı Derbendi; batıda Giresun yakınlarındaki Düzmürd Kalesi; kuzeyde Abhazya yakınlarında bulunan Tatyan Kalesi; güneyde Diyarbakır (Amid)  ve Mardin şehirleri; güneydoğuda ise Tebriz şehri sınırları arasında kalan bölgede geçmektedir. Bu coğrafyanın olayların Anadolu’ya taşınması sonucu oluşturulan yapay bir coğrafya olduğu düşünülmektedir.

Kitaptaki Hikâyeler

  1. Dirse Han Oğlu Boğaç Han Hikâyesi
  2. Salur Kazan’ın Evinin Yağmalanması Hikâyesi
  3. Bay Büre Beğ Oğlu Bamsı Beyrek Hikâyesi
  4. Kazan Beyoğlu Uruz Bey’in Tutsak Oluşunun Hikâyesi
  5. Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Hikâyesi
  6. Kanlı Koca Oğlu Kanturalı Hikâyesi
  7. Kazılık Koca Oğlu Yiğenek Hikâyesi
  8. Basat’ın Tepegöz’ü Öldürmesinin Hikâyesi
  9. Begil Oğlu Ermen’in Hikâyesi
  10. Uşun Koca Oğlu Segrek Hikâyesi
  11. Salur Kazan’ın Tutsak Olup Oğlu Uruz’un Çıkarmasının Hikâyesi
  12. İç Oğuz’a Taş Oğuz’un Asi Olup Beyrek’in Ölmesinin Hikâyesi

 

 

Via
1
Etiketler
Devamını Göster

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Close