Tarih

Mete Han: Türk Tarihine Yön Veren Kağan

Türk tarihçiler tarafından Oğuz Kağan olarak adlandırılan Mete Han, MÖ 234 yılında dünyaya gelmiştir. Doğum yeri kesin olarak bilinmemektedir. Babası Büyük Hun İmparatorluğu’nun kurucusu Teoman, annesi Ay Kağan’dır. MÖ 209 yılında tahta geçen Mete, 35 yıl boyunca imparatorluğun başında kalmış, MÖ 174 yılında vefat etmiştir.Mete Han

Mete Han Adının Anlamı

Bu konuda çeşitli araştırmacılar çeşitli görüşler ileri sürmüşlerdir. Eski Çincede Türk ve Moğol dilleri ile Farsçada söylenen bagtur, Orta Asya Türkçelerinde ise bagatur (bahadır, kahraman) anlamına gelmektedir.

Mete Han’ın Hayatı ve Tahta Çıkışı

Mete Han, Büyük Hun İmparatorluğu’nun kurucusu Teoman’ın oğludur. Çin kaynaklarında bahsedilen bir olaya göre Teoman, Mete Han’ı değil, üvey annesinin etkisiyle üvey oğlunu tahta çıkarmak ister. Türk törelerine göre tahta Türk hatundan olan has bir Türkün geçmesi gerekir. Mete Han’ın üvey annesi Çinli Hatun Yenisi, Teoman’ı Mete’ye karşı kışkırtmış ve kendi oğlunu tahta çıkarmasını istemiştir. Karısının dolduruşuna gelen Teoman, Mete’yi komşu kavim olan Yüeçiler(Yuezhi)’e rehin olarak gönderir. Ardından Teoman, Yüeçiler’e savaş ilan edip Mete Han’ı öldürmek ister.Mete Han

Bazı kaynaklara göre ise Mete’nin Yüeçiler tarafından rehin alındığı, babası Teoman’ın da buna sinirlenerek savaş ilan ettiği yazılmaktadır. Babasının Yüeçiler’e savaş ilan ettiğini öğrenen Mete, onlar Yüeçi topraklarına varmadan Yüeçiler’in elinden kaçar. Teoman, bütün bu zorlukları atlatmasından dolayı Mete’ye on bin çadırlık bir birlik verir. Emrindeki orduyla MÖ 209 yılında öz babası Teoman’ı, üvey annesini ve kardeşlerini öldürüp Kağan olur.

Islık Çalan Ok’un Mucidi Mete Han

Tarihte çavuş oku olarak bilinen ıslık çalan okun mucidi Mete Han olarak kabul edilir. Okun uç kısmı üzerinde delik açılarak üretilen çavuş oku, atıldığında ses çıkarmaktadır. İşaret fişeği de diyebileceğimiz ok, savaş esnasında askerlerin ne tarafa yükleneceklerini belirler. Okçular savaş esnasında oklarını ıslık çalan ok yönüne atarlar.ıslık çalan ok

Ordusunu bu düzende eğiten Mete, bir eğitim sırasında oku en sevdiği atına doğru fırlatır. Tereddüt eden askerler olduğunu gören Mete bu kez de oku o askerlere doğrultur ve onları ölümle cezalandırır. Mete Han uyguladığı bu yöntem ile ordusunu emre itaat, anında karar verme ve gösterilen hedefi vurma konusunda bugün de geçerliliğini koruyan kuralları oluşturmuştur.Çavuş oku

Bir gün emrinde bu kurallarla eğitilmiş on bin askeri varken, okunu ava çıkan babasının üzerine çevirir ve askerlerin hiçbiri tereddüt etmez.

Mete Han’ın Durdurulamayan Yükselişi

İlk olarak Hunlardan toprak talebinde bulunan Donghuları ağır bir yenilgiye uğratıp vergiye bağlatan Mete, MÖ 208 yılında onları tamamen hâkimiyeti altına alır. Ardından Kuzey Moğolistan’da yaşayan Tunguz gibi kavimleri de egemenliği altına alır. MÖ 177-165 yılları arasında Tanrı Dağları ile Gansu arasında yaşayan Yüeçilerin üzerine yürür ve MÖ 203 yılında hâkimiyeti altına alır.Mete Dönemi Türk Haritası

Çin üzerine sürekli seferler düzenleyen Mete, Sarı Irmak’ın güneyinde bulunan kaleleri ele geçirir. Bununla birlikte büyük gelirler getirecek olan önemli ticaret yollarını da kontrolü altına alır. Bölgede bulunan Altay (Moğol, Tunguz, Türk) kavimlerini ele geçirip askeri ve stratejik olarak daha güçlü hale gelir.Büyük Hun Devleti

Saltanatı boyunca çoğu halkları ve bütün göçebe atlı okçuları imparatorluğu altında birleştiren Mete, bunun yanında Tarım Havzasında Vaha Şehir Devletleri kurar. Bölgede askeri gücüyle korku salan Mete; savaş taktikleri ve disiplini ile Çinliler ve bölgedeki diğer kavimlerle girdiği savaşları kazanır. Ordusunu savaş zamanında toplanan siviller yerine atlı birliklerden oluşan profesyonel askerlerden oluşturmuştur.

Pateng Kalesi Kuşatması

Pateng Kalesi Kuşatması
Pateng Kalesi Kuşatması

MÖ 200 yılında Han Hanedanı imparatoru Gaozu’nun 32.000 kişilik ordusunu Baideng’de bulunan Pateng Kalesi’nde kuşatır. Kuşatmanın süresi hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Bu sürede yiyeceği tükenen Gaozu, Mete’nin eşine hediyeler gönderir. Mete’nin, kuzey eyaletlerin Hunlara bırakma ve yıllık vergi verme gibi bütün şartlarını kabul ettiğini bildirir. Şartların kabul edilmesiyle kuşatmadan çıkılmasına izin verilir.

Ölümü ve Geriye Bıraktıkları

Mete Han MÖ 174 yılında öldüğünde, geriye yaklaşık 18 milyon km2 büyüklüğünde birçok kavmi egemenliği altına almış; Japon Denizi’nden İdil Nehri’ne, Sibirya’dan Tibet ve Keşmir’e uzanan büyük bir imparatorluk bırakmıştır.

Oğuz Kağan DestanıOğuz Kağan Destanı

Türk destanlarından olan Oğuz Kağan Destanı’nda bahsedilen Oğuz Kağan’ın Mete Han olduğu sanılmaktadır. Destanda bahsedilen Oğuz Kağan ile Mete Han’ın hayatında büyük benzerlikler vardır. Destanda Mete’nin doğumu şu şekilde anlatılmaktadır:

Günün birinde Ay Kağan’ın gözü parladı, bir oğlan çocuk doğurdu

Çocuğun gözleri mavi, ağzı ateş kırmızısı, gözleri ela, saçları kaşları kara idi

Güzel perilerden daha güzeldi

Anasının sütünü bir emdi, bir daha emmedi

Yiyecek istedi, konuştu

Doğduktan kırk gün sonra yürümeye, ata binmeye başladı

Ayakları kurtayağı, beli kurt beli gibiydi

Vücudunun her yanı tüylüydü, işi gücü de ata binmekti

Türk Kara Kuvvetleri ve Mete HanTürk Kara Kuvvetleri

Dünyanın ilk nizami ordularını kuran kişi Mete Han’dır. Mete, onluk sistemi kurmuştur. Ordu, en küçük onar kişilik birliklerden ve 10’un katları şeklinde örgütlenir. En karmaşık savaş alanlarında bile sekteye uğramayan bu sistem, günümüzde hala dünyanın tüm ülkelerinde tarafından kullanılmaktadır. Mete Han yaptığı bu ordu sistemiyle Türk Kara Kuvvetlerinin kurucusu olarak addedilmektedir. 1363 olarak kabul edilen Türk Kara Kuvvetlerinin kuruluş yılı, Hüseyin Nihal Atsız ve Yılmaz Öztuna’nın girişimleriyle, Mete Han’ın tahta çıktığı tarih olan MÖ 209 yılı olarak değiştirilmiştir.

Kaynak
12
Etiketler
Devamını Göster

Emre Şahin

Emre Şahin. 25 yaşında. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıbbi Dokümantasyon Ve Sekreterlik bölümü mezunu. İletişim: shnemree23@hotmail.com

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Close