Bilim-Felsefe

Plasebo Etkisi: Zihnin İnsana Oynadığı Oyun

İnsan Beyninin Kendisine Yaptığı Kötülüklerden Biri

Plasebo Latin kökenli bir kelime olup “memnuniyet vermek, memnun etmek’’ anlamına gelir. İnsan beyninin kendisine yaptığı kötülüklerden biri olan “Plasebo Etkisi”  beynimizin bizimle oynadığı oyunlar listesinde yerini alıyor.

Plasebonun Etimolojisi

Etimolojik olarak baktığımız zaman 14. yüzyılda cenaze törenlerine katılmak istemeyen aile fertlerinin kendileri adına cenaze törenlerine gidecek kişilerle anlaşması olarak ortaya çıktığı biliniyor. Modern tıp literatürüne ise 1875 yılında George Motherby’nin “Yeni Tıp Sözlüğü’’ adlı makalesiyle girmiştir. İlk plasebo testi ise 1801 yılında İngiliz Doktor John Haygarth tarafından yapılmıştır.

Henry Beecher

1950’li yıllara kadar pek ciddiye alınmayan “Plasebo Etkisi”  için dönüm noktası sayılabilecek çalışma Amerikalı vaiz Henry Beecher’in kaleminden 1955 yılında yazılıp yayınlanan “Kuvvetli Plasebo’’ adlı makalesidir. Bu tarihten itibaren konuyla alakalı sayısız çalışmalar yapılmış ve farklı alanlarda çok farklı sonuçlara ulaşılmıştır.

Plasebo’nun Tedavi Yöntemi Olarak Kullanıldığı Alanlar

Plasebo bahsettiğimiz üzere çok farklı alanlarda çeşitli tedavi yöntemi olarak kullanılmıştır. Plasebolar genel olarak ilaçların işe yarama oranlarını belirlemek amacıyla çeşitli klinik deneylerde kullanılmıştır. Yapılan bu deneylerde en az iki grubun olması gerekmektedir. Örneğin iki farklı grup üzerinden yola çıkacak olursak gruplardan birine test edilecek olan ilaç diğer gruba ise plasebo etkili ilaç verilir.

Yapılan deneye göre plasebo etkin bir ilaç ya da etkisiz bir maddeden de oluşabilir. Bahsedilen bu deney “çifte körlük yöntemi’’ metoduna dayanmaktadır. Bu metoda dayanarak herhangi bir yanlış düşünceye mahal verilmemesi adına denekler ve araştırmacılar kimin hangi maddeyi aldığından habersiz olurlar. Deney sonucunda ilacın plasebodan etkili olduğu görülürse ilacın başarılı olduğu anlaşılır.

Plasebo etkisi

Plesebo genellikle zihinsel hastalık tedavilerinde uygulanan ilaçların denenmesi için kullanılan bir yöntemdir. Halk dilinde hastalık hastalığı olarak da bilinen “hipokondriyazis’’ rahatsızlığının tedavisinde etkin yöntem olarak uygulanmaktadır.

Şimdi örneklerle “Plasebo Etkisi”ni detaylı ve daha anlaşılır bir biçimde inceleyelim.

Nefes alma zorluğu, ellerde titreme, ayaklarda uyuşma, halsizlik, yorgunluk ve vücutta ağrı şikâyetleriyle hastaneye giden bir hastanın tedavisini yapan Doktor: Hasta bu şikâyetlerle bize başvurduğunda gereken bütün tetkikleri yapmamıza rağmen hastanın bahsettiği rahatsızlıklardan herhangi birine rastlayamadık. Daha sonra psikiyatri doktorumuzu çağırıp ona durumdan bahsettik.

Psikiyatri uzmanı arkadaşımız durumun “somatizasyon’’ yani “psikolojik stres durumunun kendini bedensel şikâyetler olarak göstermesi’’ kaynaklı olduğuna kanaat getirdi. İlaç dolabından bir adet C vitamini ampulü aldı ve hastanın kalçasından yaptı. Yapılan iğne sırasında hastaya bu iğneden sonra herhangi bir ağrınız ve şikâyetiniz kalmayacak, eskisinden daha iyi olacaksınız şeklinde telkinde bulundu. Yapılan iğnenin üzerinden yarım saat geçmişti ki türlü şikâyetlerle gelen hasta gitmiş yerine bütün ağrıları geçmiş yeni biri gelmişti.

Bu örnekte de gördüğümüz üzere “Plasebo Etkisi” insanın zihninden kaynaklanan rahatsızlıkların çözümünde büyük öneme sahiptir. Psikolojik olarak iyileşme anlamı da taşıyan “Plasebo Etkisi” böyle durumlarda ilk tedavi yöntemi olarak kullanılmıştır.

antidepresan hapı plasebo etkisiPlasebo ayrıca depresyon tedavisinde de kullanılan bir yöntemdir. Adelphi Üniversitesi tarafından yapılan çalışmalarda depresyon tanısı konulan hastalar üzerinde 16 hafta süren araştırma süresi sonucunda plasebonun neredeyse antidepresan etkisinde olduğu saptanmıştır. Araştırmalar sonucunda ilaçlı tedavinin yüzde 31, Psikoterapi’nin yüzde 28, plasebonun ise yüzde 24 gibi yüksek sayılabilecek bir oranda başarılı olduğu görülmüştür.

1950’li yıllarda yapılan bir başka araştırma ise sahte ameliyatların da “Plasebo Etkisi”  yaratabildiği gözlemlenmiştir. İki grup üzerinde yapılan çalışmalarda ameliyat edilen ve sahte ameliyata tabi tutulan hastaların şikâyetlerinin aynı oranda azaldığı sonucuna varılmıştır.

kahve uyku açma plasebo etkisi

Günlük yaşantımızda sıklıkla kullandığımız fakat bilimsel olarak hiçbir geçerliliği olmayan kahvenin uyku açma özelliğidir. Yapılan araştırmalarda kafeinin uykuyu açmadığı, düşen kafein seviyesini düzenleyip yorgunluğu aldığı anlaşılmıştır.

 Bazı hastalıklarda “Plasebo Etkisi” nin oranları şöyledir:

-Kötü huylu bağırsak kanserinde yüzde 60 oranında

-Depresyon tedavilerinde yüzde 32 ila 80 arasında

-Migren tedavisinde yüzde 41 oranında

Kronik yorgunluk tedavilerinde ise yüzde 20 oranında başarı sağlanmıştır.

Günümüzde çeşitli ilaç firmalarının yatırım endişeleri ve etik kaygılar nedeniyle faydalı olunacağı bilinse de plasebo tedavisi sıklıkla uygulanmamaktadır.

Kaynak
123
Etiketler
Devamını Göster

Emre Şahin

Emre Şahin. 25 yaşında. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıbbi Dokümantasyon Ve Sekreterlik bölümü mezunu. İletişim: shnemree23@hotmail.com

İlgili Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Check Also

Close
Close